Pesten, wat moeten we ermee?

In ieder land, in elke leefsituatie en in elke leeftijdsgroep wordt gepest. We zouden ons dus kunnen afvragen of pesten een natuurlijk gedrag is. Iets dat bijdraagt tot de ontwikkeling van het individu. Een andere mogelijkheid is dat pesten wordt veroorzaakt door een beschadigd of (nog) niet tot ontwikkeling gekomen deel van de hersenen. Voor kinderen met een leeftijd tot ongeveer 15 jaar is het laatste zeker van toepassing. Het deel van de hersenen waarin het verband tussen oorzaak en gevolg wordt verwerkt is pas rond het 14e levensjaar voldoende ontwikkeld. Het is ook om die reden dat ouders/verzorgers, volgens de wet, aansprakelijk zijn voor het doen en laten van het kind.

Roddelen is een van de middelen om te pesten

Naast de wettelijke is er ook de morele aansprakelijkheid. Men behoort een kind zodanig op te voeden dat het anderen niet tot last is. En daarmee komen we bij de kern van de pesterijen. We hebben namelijk wèl last van de pesters.
Het zou voor de hand liggen om de ouders/verzorgers te vragen dit gedrag te corrigeren waarna iedereen weer vrolijk verder kan leven, maar helaas. Zulke verzoeken worden opgevat als een inmenging in de vrijheid van het opvoeden. Op- of aanmerkingen over het gedrag van iemands kind leidt tot een ware strijd. Dit heeft er toe geleid dat er anti-pestmethodes zijn bedacht om het slaan, schoppende, krabbende of scheldende kind met fluwelen handschoentjes aan te pakken. Als gevolg hiervan is de bescherming van de pester een prioriteit geworden. Ter illustratie: ‘Meester, ik word gepest!’ leidt tot de vraag ‘Word je gepest of geplaagd? En tot ‘Ik zal er eens op letten…’
Vergelijk dit eens met: ‘Meester, uw auto wordt bekrast!’ Bedoel je krassen of poetsen? En. Ik zal er eens op letten!
De reactie van de pester (en diens ouders) heeft tot gevolg dat er methodes worden ontwikkeld welke niet de oorzaak maar het gevolg van de pesterijen aanpakt. Deze opmerkelijke benadering lijkt legitiem want het slachtoffer heeft ook ‘schuld’. Het heeft ADHD, PDDNOS, rood haar, het stottert, is homo en noem maar op. Maar een kind wordt niet gepest omdat… Een kind wordt gepest met…!

Pesten speelt zich af tussen twee personen, meer niet! Het is uiterst belangrijk om elke actie die gericht is tegen het pesten te richten op die ene pester. De gedachte dat pesten een groepsproces is is onjuist. De groep heeft een leider en deze bepaalt het gedrag van de groep. Om de gedragingen van de groep te veranderen zullen de opdrachten van de leider moeten veranderen. We vinden dit terug in elke vorm waarbij er sprake van samenwerking moet zijn. De sportclub heeft een aanvoerder of spelverdeler, het bedrijf heeft een chef en het leger heeft een sergeant. Om inzicht in de peergoup van de pester te krijgen is de ervaring en deskundigheid van de docent nodig. Deze kent de kinderen in de groepsituatie en kent ook de leider(s) binnen de groep. De inbreng van deze kennis kan van doorslaggevend belang zijn bij het oplossen van aan pesten gerelateerde conflicten.

 

 

Basisregels voor het stoppen van pesterijen:

Stap 1

Direct stoppen met pesten

Pesten veroorzaakt schade. Niet alleen materiele- maar ook emotionele- en letselschade. Daarnaast is er derving van levensvreugd. Naarmate de pesterijen voortduren zullen de klachten verergeren. Er is dus alle reden om de pesterijen zo snel mogelijk te stoppen. Dit kan door deze schriftelijk vast te leggen met een vragenformulier voor zowel het gepeste kind als de pester. Kopieën van deze twee vragenformulieren worden door de wederzijdse ouders ter kennisneming getekend waarbij de ouders van de pester de opdracht krijgen hun kind te laten stoppen met het pesten. Dit is geen vrijwillige opdracht. Niet of onvoldoende medewerking hieraan kan civiel-rechterlijke gevolgen hebben.
De school is hierin geen strijdende partij! Zij heeft een bemiddelende en adviserende rol in plaats van een probleemoplossende taak.

 

Stap 2
Schade opnemen.

Hoe groot is de door het pesten veroorzaakte schade? Welke stappen moeten er worden gezet om de schade te laten vergoeden of te compenseren? Het vaststellen van de schade is het werk van deskundigen. Dit kan zijn: de fietsenmaker, de dokter, de psycholoog enzovoort. In de meeste gevallen gaat het om geringe materiele schades welke onderhands kunnen worden afgewikkeld. Voor complexere schades is het raadzaam juridisch advies in te winnen of een beroep te doen op de rechtsbijstandverzekering.

 

Stap 3
De situatie herstellen zoals deze was vóór de pesterijen

Het afhandelen van de schade. Is dit alleen materiele schade? Hoogstwaarschijnlijk niet. Het is zelfs zo dat de materiele schade de kleinste schade is. Er is ongetwijfeld emotionele schade en dat kan zich destructief openbaren. Dit geldt voor zowel de pester als het slachtoffer. De pester moet sociaal gedrag aanleren en het slachtoffer moet geholpen worden het zelfrespect en zelfvertrouwen terug te winnen. Hier moet deskundige hulp worden ingeroepen want pesten kent zowel psychische- als psychosomatische klachten. Een laag zelfbeeld, stress, hoofdpijn en bedplassen zijn de meest bekende maar de belangrijkste klacht welke een direct gevolg van pesten is wordt meestal niet genoemd. Een gepest kind wordt buitengesloten. Elk contact met een leeftijdgenoot wordt ‘verboden’ en dat juist op het moment dat die sociale contacten zo belangrijk zijn om als een evenwichtig persoon op te groeien. Het relativerend vermogen van de peergroup bij jongens en de beste vriendin bij meisjes, maakt dat relatief onbelangrijke gebeurtenissen een enorme inslag kunnen hebben op de verdere emotionele ontwikkeling. Het resultaat is dat jongens kunnen overgaan tot het gebruik van buitensporig geweld (zoals de bloedbaden op Amerikaanse scholen) terwijl het zich bij meisjes kan uiten in zelfverminking.
Slachtoffers van pesterijen zijn de pesters èn de gepesten. Beiden moeten geholpen worden om later een zelfstandig leven te kunnen leiden. Dit zijn we als volwassenen èn als ouders aan hen verplicht. Pesterijen moeten zo snel mogelijk worden gestopt en langdurig worden voorkomen. Met het Pestbriefje kan dit bereikt worden. Het Pestbriefje kan ook zorgen voor schadeloosstelling maar voor het vervolg hierop, de begeleiding tot een volwaardig leven is de inzet van een deskundige coach onmisbaar.

Als vader van een gepest kind vind ik het onbegrijpelijk dat:

  • pesterijen zo lang mogen voortduren;
  • het zo lang duurt voor de ouder wordt geïnformeerd;
  • deskundigen al 30(!) jaar onderzoek doen en nog steeds geen werkende methode hebben gemaakt;
  • er geen enkele methode is die gebruik maakt van de deskundigheid van leerkrachten en coaches;
  • er zo weinig samenwerking is op dit gebied.

Met het Pestbriefje hoop ik dit te veranderen.

Samen spelen, samen leren, samen werken. Daar hoort pesten niet bij!

.

Column van het jaar 2012 op Soebar