Pesten. Hoe komt dat nou?

Om te weten waarom er gepest wordt moet je eerst weten wat pesten eigenlijk is. Deskundigen hebben daar deze definitie voor bedacht:

Pesten is een stelselmatige vorm van agressie waarbij één of meer personen proberen een andere persoon fysiek, verbaal of psychologisch schade toe te brengen

(Huh!?)

Als je het woordje ‘pesten’ eruit haalt dan zie je hier de beschrijving van een psychopaat. En als het bij een definitie al misgaat, wat kun je dan van de opvattingen en de adviezen daarover verwachten?

 

The Guardian november 17, 2008

Onderzoekers denken dat kinderen worden gepest vanwege hun geloof

Pesten komt voornamelijk voor bij kinderen tussen de 9 en 16 jaar, en daarom moet je naar de ouders luisteren. Iedereen die kinderen heeft weet dat kinderen door een aantal fasen gaan en dat elke fase zijn eigen kenmerken heeft. Ze hangen samen met de groei en ontwikkeling van onze hersenen. Deze ontwikkeling verloopt geleidelijk of gaat in sprongen. Vandaag kruipt het kind nog over de vloer terwijl het morgen al kan lopen. We doen onze uiterste best om de peuter ‘mamma’ te laten zeggen en zijn blij met elk geluid dat daar op lijkt. Toch duurt het nog een hele tijd voordat dit echt lukt. Komt dit nu omdat we het steeds voordoen, of komt dat doordat de hersenen dat opeens aankunnen? Anders gezegd: kun je de groei en ontwikkeling van de hersenen beïnvloeden?

Medische apparatuur toont aan dat de hersenen na de geboorte groeien. En naar mate het kind ouder wordt zullen de hersenen groter worden en meer taken aankunnen. Het tempo waarin dit verloopt verschilt per kind. De eerste jaren reageert het kind impulsief en naar zichzelf gericht. Het pakt het speeltje van een ander kind af om het zelf te kunnen hebben. Hier wordt niet over nagedacht en daarom is dit het ‘Impulsieve Egostadium’. Dit stadium duurt tot ongeveer het 10e levensjaar want dan komt het kind in de ‘Zelfbeschermende fase’. En rond het 15e levensjaar komt het in de ‘Conformistische fase’. Het zijn drie fasen in de ‘Stages of Development’ van professor Jane Loevinger. Als je kinderen hebt dan moet je dit beslist eens opzoeken op het internet.
Kinderen in het Impulsieve Egostadium vertrouwen op de aansturing en bescherming door de volwassenen. Ze zijn dol op pappa en mamma maar ook op de juf of de meester. Kritiek kunnen ze niet hebben want ze worden direct boos maar na enig gesputter doen ze wat er gevraagd wordt. Ze worden graag aan het handje naar school gebracht maar op een dag is dat anders. Ze breken zich los en willen in hun eentje naar school. Kritiek horen ze aan maar halen er hun schouders voor op. Ze denken zelf alles al te weten en worden niet meer boos maar blijven ‘cool’. Huiswerk wordt niet gemaakt omdat ze dat pas volgende week af moeten hebben. Het kind zit in de ‘Zelfbeschermende fase’ en voelt zich superieur. De meester, de juf maar ook de ouders vinden ze sukkels. Ze ontkennen beschuldigingen maar als dat niet lukt dan beschuldigen ze zelf iemand. Het kind liegt, bedriegt en manipuleert net zo lang tot de ouders het geloven. En omdat ons zoogdierenbrein gericht is op de bescherming van onze nakomeling, wordt het niet alleen voor waar aangenomen maar wordt het met hand en tand verdedigd. “Mijn kind doet zoiets niet!”  Deze periode legt dan ook een zware druk op de ouders. Het wordt vaak gezien als het begin van de pubertijd maar het is het omschakelen van het brein naar zelfstandigheid.
Rond het 15e jaar worden ze zich ervan bewust dat zij niet de enigen op aarde zijn en ze gaan zich richten op anderen. Ze willen deel uitmaken van een groep. Nu zijn niet de eigen regels, maar die van de groep bepalend voor het gedrag. Ze zijn trouw aan de groep maar kunnen keihard zijn tegen buitenstaanders. Ze bevinden zich dan in de ‘Conformistische fase’ en zijn niet langer op hun eigen belang uit.

Uit het onderzoek van Professor Westenberg is gebleken dat 10% van de kinderen al in een heel vroeg stadium naar de Zelfbeschermende fase overgaan en dat 10% dat pas (veel) later doet. In één schoolgroep (meestal groep 5) kan dus een kind zitten dat zichzelf superieur vindt, en er kan een kind in zitten dat op de bescherming van de volwassenen rekent. Dit vraagt om problemen en die zien we dan ook. Het ‘snelle’ kind toont zijn/haar superioriteit tegenover de groep door het ‘trage’ kind als minderwaardig te behandelen. Daarbij wordt alles ingezet waar dit kind gevoelig voor is. Nare opmerkingen over het uiterlijk en het gedrag zijn de meest gebruikte middelen daarvoor. Dit gedrag noemen we ‘pesten’!

 

Pesten is proberen omstanders te overtuigen van de eigen superioriteit door een gekozen slachtoffer als minderwaardig te behandelen

The Telegraph (UK)
Bullied girls ‘suffer poorer health in middle age’

Grote mensen verwachten nu dat de groep of het slachtoffer dit zal melden, maar dat gebeurt niet omdat deze kinderen allemaal in de fase zitten waarin ze vertrouwen op de bescherming door de volwassenen. Dus de meester en de juf moeten dit zien en zij moeten ingrijpen. Maar zij zien niets want pesten gebeurt stiekem! De groep rond de pester groeit omdat steeds meer kinderen overgaan naar de Zelfbeschermende fase waardoor het gepeste kind alleen komt te staan. Het maakt uiteindelijk melding van de pesterij maar de grote mensen weten niet hoe ze moeten ingrijpen en zeggen dan dat het om plagen gaat. Het kind wordt buitengesloten en dat is desastreus want dit kan zoveel stress veroorzaken dat het kind ontploft. Daarbij kan het zichzelf of een ander iets vreselijks aandoen.

Van gepeste kinderen wordt gedacht dat zij niet weerbaar zijn omdat zij zichzelf niet verweren, maar daar is dus een verklaring voor. Het brein is op dat vlak nog onvoldoende ontwikkeld. Mogelijk heeft de ontwikkeling zich op het cognitieve vlak afgespeeld. Want het onderzoek TRAILS 2004 van R. Veenstra laat zien dat gepeste kinderen later succesvoller zijn dan pesters. Veenstra vermoedt dat dit een bewuste reactie is op het pesten. Dit zou betekenen dat gepest worden een kind slimmer maakt maar in de praktijk zien we dat dit niet juist is omdat niet elk gepest kind een slimmerd is geworden. Het zou interessant kunnen zijn om te onderzoeken of er een verband is tussen de duur van de Impulsieve Ego fase en de cognitieve ontwikkeling. Het zou zelfs kunnen verklaren waarom er binnen een bepaalde leeftijdsgroep minder gepest wordt op hogere opleidingen dan op lagere.

Kinderen pesten bewust maar niet vrijwillig. De hersenen brengen kinderen in een modus waar zij in blijven hangen tot het brein in de volgende ontwikkelingsfase overgaat. De invloed van die modus kan gestuurd worden met het ingrijpen door iemand voor wie het kind ontzag heeft. Als de groei en ontwikkeling van de hersenen de oorzaak is van pesten dan kan pesten niet worden voorkomen. Het is immers niet mogelijk de groei van de hersenen te beïnvloeden met weerbaarheid- of sociale vaardigheidstrainingen. Dit lijkt nog het meest op het uit de grond kijken van de krokussen. Wie geduld heeft zal succes hebben. Preventieve maatregelen nemen, zoals de huidige anti pestprogramma’s dat moeten doen, is dan ook zinloos want pesten wordt niet uitgelokt. Het wordt iemand aangedaan! Ondanks dit wordt pesten bestreden met methodes die zich op het slachtoffer richten. Zij die niets hebben gedaan moeten zich aanpassen omdat alleen dan de pesterij zal stoppen. De nieuwe wetenschappelijk verantwoorde opvatting is dat dit niet alleen voor het slachtoffer geldt maar dat dit alle kinderen betreft. De wetenschap heeft hier peperdure programma’s voor bedacht die door collega-wetenschappers zijn onderbouwd en ook door hen zijn goedgekeurd om op scholen gebruikt te mogen worden. Het zijn methodes die kinderen leren op een bepaalde manier met elkaar om te gaan. Het zijn dan ook geen anti pestmethodes maar opvoedprogramma’s. Met deze programma’s moeten alle scholen vanaf 2015 alle kinderen heropvoeden. Dit terwijl er geen enkel verband is tussen opvoeding en pestgedrag.

 

Conclusie

Pesten komt wereldwijd voor in de leeftijdsgroep van 9-15 jaar. Het is onafhankelijk van externe factoren als cultuur, religie, status enz. En dat is een aanwijzing dat het met de groei en ontwikkeling van de hersenen te maken heeft. Pesten zit tussen onze oren. En de ronduit knullige wijze waarop men dit probeert te bestrijden kan de oorzaak van zoveel leed zijn. Maar daarover zal ik een volgende keer iets vertellen.

De onderzoeken van Professor Jane Loevinger en professor Michiel Westenberg spelen een belangrijke rol voor de verdere ontwikkeling van het Pestbriefje als middel om pestrijen direct te stoppen. Dit artikel laat daar een klein stukje van zien. ‘Stages of Development’ en ‘De Psychologische Volwassenwording’ geven inzicht in de psychologische ontwikkeling van ons brein. Ouders en opvoeders raad ik aan dit eens te lezen. Verder wil ik u wijzen op de artikelenreeks “Puberbrein” van dr Henk Witteman.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Plaatsing alleen na goedkeuring! * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.